Những bài học về phát triển cộng đồng ở Phú Thọ

Những bài học về phát triển cộng đồng ở Phú Thọ

Đánh giá hậu kỳ chương trình phát triển nông thôn Phú Thọ

Qua đoàn tham quan của huyện Chợ mới, Bắc Kạn

Tháng 4 năm 2009

Đặng Ngọc Quang

Ngày 15 tháng 4 năm 2009

Lời cảm ơn

Bản báo cáo này hình thành được là do công sức của thật nhiều người từ nhiều nhóm dân tộc thiểu số và nhiều vùng khác nhau. Tác giả chân thành cảm ơn bà con các dân tộc thiểu số và các cán bộ huyện Chợ Mới Bắc Kạn đã dành thời gian đến thăm các cộng đồng nơi Trung tâm Dịch vụ Phát triển Nông thôn (RDSC) hoạt động và đã đưa ra những quan sát và đánh giá của mình với chương trình Phú Thọ của RDSC. Tôi cũng biết ơn bà con các xã Yến Mao, Tu Vũ, Trung Thịnh (huyện Thanh Thủy), xã Thu Cúc, Thạch Kiệt và Thu Ngạc đã nêu ra các đánh giá và các bài học phát triển cộng đồng rất có giá trị để RDSC kiểm định các hoạt động của mình. Tôi cũng cảm ơn các cán bộ của RDSC đã dành thời gian tổ chức, thúc đẩy các cuộc thảo luận và tiếp xúc giữa đoàn tham quan của huyện Chợ Mới với các cộng đồng ở Phú Thọ. Cuối cùng tôi trân thành cảm ơn Trung tâm Cộng đồng Phát triển Kinh tế-Xã hội và Mội Trường (CSEED) đã tạo điều kiện cho đoàn đại biểu huyện Chợ Mới đến thăm vùng dự án của RDSC.

1. Đặt vấn đề

Vượt trên 200 Km qua các tỉnh miền núi phía bắc, trong thời gian ngày 7-10 tháng 4 năm 2009, đoàn đại biểu huyện Chợ Mới tỉnh Bắc Kạn đã tới thăm để tìm hiểu và học hỏi các chương trình và dự án phát triển nông thôn do RDSC hỗ trợ tại hai huyện Thanh Thủy và Tân Sơn, Phú Thọ.

Đến từ một vùng gần Hồ Ba Bể, Đoàn có 39 thành viên bao gồm các chuyên viên của UBND và các đoàn thể xã hội chính trị của huyện, lãnh đạo chính quyền của ba xã Tân Sơn, Yên Cư và Như Cố, lãnh đạo của bảy thôn trong ba xã này, và các thành viên các nhóm sở thích ở các thôn. Đây là địa bàn mà Trung tâm Phát triển Cộng đồng về Kinh tế xã hội và Môi trường (CSEED) đang thực hiện các hoạt động hỗ trợ cộng đồng từ năm 2002. Hầu hết các thành viên của đoàn là người dân tộc Tày, nhiều thành viên là người Dao đỏ và Sán Dìu.

Với RDSC, đây là một dịp nhìn lại các hoạt động của mình qua con mắt của những người ngoài cuộc. Tuy việc tham quan là có một sự bố trí xắp xếp có chủ định, các cách nhìn của “tha nhân” vẫn cho phép RDSC thu được các bài học từ các nhận định của các đối tác, người hưởng lợi và từ các vị khách. Do hầu hết các hoạt động được đoàn thăm quan đều đã ngưng nhận sự hỗ trợ từ phía RDSC trong thời gian ít nhất là hai năm, và nhiều nhất là 10 năm, việc các quan sát và phân tích của đoàn tham quan có thể coi như là thực hiện trong một cuộc “đánh giá tác động hậu dự án,” nhất là theo chiều cạnh tính bền vững của các hoạt động dự án. RDSC dùng kết quả của các đánh giá này như một đóng góp để hoạch định kế hoạch hoạt động những năm tới.

Nền tảng dữ liệu chính của báo cáo này các phiếu đánh giá sau khi đi hiện trường thu thập từ các thành đoàn tham quan, báo cáo của các tổ chức đối tác và chính quyền địa phương, biên bản các cuộc thảo luận giữa đoàn tham quan với các đối tác ở cơ sở của RDSC, và các quan sát của họ tại hiện trường. Một nền tảng dữ liệu khác là kết quả các phương pháp thảo luận nhóm mà thành viên đoàn tham quan dùng để tìm ra các điểm mạnh yếu và các giải pháp khắc phục, cũng như các bài học có thể áp dụng tại địa phương mình.

Cơ sở dữ liệu này làm cho tính chất của cuộc đánh giá này mang tính chất “định tính” và có những điểm mạnh yếu chung của phương pháp định tính. Những hạn chế đáng chú ý của “đánh giá hậu kỳ” này xuất phát từ vị trí “những vị khách” cho nên các nhận xét của đoàn tham quan có thể không “cứng rắn”. Tuy có một số thành viên có học vấn cao và nhiều kinh nghiệm, nhiều người trong đoàn tham quan là người dân đến từ các cộng đồng, và nhận xét có thể có những hạn chế về lý luận và phạm vi kinh nghiệm.

2. Tổ chức đoàn tham quan

Đoàn đã chia thành hai nhóm để đi thăm các hoạt động tại huyện Thanh Thủy và huyện Tân Sơn. Đoàn đã được lãnh đạo UBND các xã đón tiếp nồng hậu và chia sẻ các bài học về phát triển kinh tế xã hội của các địa phương. Đoàn đặc biệt quan tâm tới các loại hình tổ chức của nông dân dành cho người nghèo và người dân tộc, như các Quỹ tín dụng phụ nữ và Mạng lưới khuyến nông-Thú y cấp xã và liên huyện, các loại hình Quỹ quay vòng như Quỹ quay vòng lương thực, phân bón, công trình vệ sinh, và các nhóm sở thích như nhóm nuôi lợn nái, nuôi ong, nuôi ba ba. Đoàn cũng thăm và thảo luận về cách thực hiện các công trình hạ tầng thôn bản với sự tham gia của cộng đồng.

Tại huyện Tân Sơn, Đoàn đã đến thăm xóm Phai Vả xã Thu Ngạc, thôn Cón và Chiềng 2 xã Thu Cúc, và thôn Dùng II và Bình Thọ II xã Thạch Kiệt. Tại huyện Thanh Thủy, đoàn đã đến thăm và làm việc với xã Tu Vũ, Yến Mao và Trung Thịnh. Đoàn gặp gỡ và có các cuộc thảo luận với lãnh đạo các tổ chức cộng đồng như mạng lưới thú y Tu vũ, các quỹ tín dụng Yến Mao, Tu Vũ, Trung Thịnh, các tổ trưởng các tổ chức cộng đồng và các Quỹ Quay vòng, lãnh đạo của các thôn có các dự án phát triển hạ tầng thôn bản, và nông dân nam nữ các gia đình tham gia các chương trình của RDSC.

3. Giới thiệu về chương trình phát triển nông thôn Phú thọ của RDSC

Trong chương trình tham quan, đoàn đã có cuộc gặp gỡ với lãnh đạo và các cán bộ chủ chốt của RDSC để tìm hiểu chung về tổ chức (có thể xem chi tiết tại http://rdscvn.org) và quá trình hình thành và phát triển chương trình Phú thọ của RDSC và các nguyên lý thực hiện chương trình.

Tiến trình phát triển của Chương trình Phát triển Nông thôn của RDSC Phú Thọ Chương trình Phú thọ bắt đầu từ năm 1995 tại xã Phượng Mao với nội dung xây dựng tổ chức tài chính vi mô và khuyến nông với sự tham gia của cộng đồng. Năm 1998, theo đề nghị của chính quyền và các đoàn thể hai xã lân cận, chương trình mở rộng phục vụ thêm hai xã nữa là Yến Mao và Tu vũ ở huyện Thanh Thủy. Từ 2001, chương trình mở rộng đưa số xã dự án được phục vụ ở huyện Thanh Thủy lên 5 xã. Tại huyện Thanh Sơn (cũ), RDSC bắt đầu chương trình từ năm 2001. Từ năm 2007 khi huyện Thanh Sơn tách thành huyện Thanh Sơn và Tân Sơn, tới nay số xã trong chương trình RDSC hỗ trợ là 12 xã ở cả ba huyện. Cũng từ đó, trọng tâm chương trình của RDSC chuyển sang các khu vực miền núi và các vùng dân tộc thiểu số ở huyện Tân Sơn và Thanh Sơn. . Theo báo cáo của RDSC Phú Thọ với Đoàn Tham Quan của huyện Chợ Mới, Bắc Kạn.

4. Tiếp cận phát triển cộng đồng

Ban Quản lý chương trình Phát triển Phú Thọ của RDSC giới thiệu về các nguyên tắc thực hiện chương trình bao gồm quan điểm xúc tác phát triển ba chiều, quan điểm hỗ trợ những người nghèo nhất, quan điểm phát triển tổ chức để phát triển bền vững, và quan điểm phát triển dựa trên quyền của cộng đồng.

Quan điểm phát triển ba chiều của RDSC Quan điểm phát triển ba chiều gồm chiều từ dưới cộng đồng “lên”, chiều từ trên nhà nước (các chương trình phát triển kinh tế xã hội) “xuống”, và sự xúc tác “chiều ngang” của tổ chức khoa học công nghệ phi lợi nhuận bên ngoài. Theo chiều từ trên xuống, các đối tác là chính quyền, cơ quan chuyên môn (kể cả các ngân hàng như ngân hàng nông nghiệp, và ngân hàng chính sách xã hội, và đoàn thể cấp xã, huyện) cung cấp các nguồn lực lớn về taì chính và vật chất để cộng đồng phát triển ở quy mô rộng. Theo chiều từ dưới lên, cộng đồng tự vận động tiếp cận, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhà nước và đảm bảo sự tham gia của cộng đồng trong toàn bộ tiến trình phát triển. Chiều ngang là như một chất xúc tác do RDSC, tổ chức khoa học phi lợi nhuận, thực hiện với các hỗ trợ thử nghiệm và thúc đẩy sự sáng tạo của cộng đồng và thực nghiệm các mô hình cộng đồng tự quản lý, hoặc phát triển cộng đồng hay mô hình thực nghiệm kỹ thuật, quy trình khuyến nông, xây dựng các tổ chức cộng đồng, như các nhóm nuôi lợn nái, các Quỹ tín dụng phụ nữ, các Quỹ quay vòng, và các công trình hạ tầng thôn bản. Tiến trình ba chiều này hình thành qua xây dựng và phát triển lâu dài được RDSC coi là động lực phát triển kinh tế xã hội và giảm nghèo tổng thể của các cộng đồng trong các xã tham gia chương trình. Theo báo cáo của RDSC Phú Thọ với Đoàn Tham quan của huyện Chợ Mới, Bắc Kạn

Trong hai năm lại đây, để thúc đẩy cộng đồng và người nghèo, phụ nữ và bà con các dân tộc thiểu số tiếp cận mạnh hơn các nguồn lực “từ trên xuống”, RDSC tổ chức các hoạt động thông tin và truyền thông về các quyền lợi của bà con trong các chính sách và chương trình giảm nghèo (từ phát triển nông nghiệp, khuyến nông, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng giới) với mong đợi bà con hưởng lợi một cách đầy đủ và có hiệu quả từ các chính sách.

Điểm đáng quan tâm ở đây là người dân được tôn trọng “ . Dự án có tính bền vững do việc tham gia của người dân hoàn toàn tự nguyện. Nội dung công việc trước khi triển khai thực hiện được bàn bạc dân chủ, thống nhất. Pháp lệnh dân chủ cơ sở như vậy là được thực hiện tốt. Trong chương trình, năng lực [quản lý kinh tế và sản xuất] của người dân được cải thiện. Các khoản hỗ trợ tuy nhỏ, nhưng kịp thời và xuất phát từ cộng đồng.“ Ông Hà Văn Chín, dân tộc Kinh, thành viên đoàn tham quan.

Cũng qua các tiếp xúc trực tiếp với các cán bộ thực hiện các chương trình, dự án, bà con đóng góp các ý kiến cho các cơ quan thực hiện chính sách cách đưa các chính sách và chương trình nhanh nhất và ít tốn kém nhất tới cộng đồng. Nói cách khác là phản ánh tiếng nói của người nghèo tới các cơ quan ban hành và thực hiện chính sách. Cũng có thể coi đây là một cách tiếp cận phát triển dựa trên quyền của người dân ở cấp cơ sở.

Qua hoạt động dự án, người dân và chính quyền bình đẳng hơn “Chắc chắn vị thế của người phụ nữ và người nghèo được cải thiện. Thông qua các hoạt động của dự án, quan hệ của người dân và chính quyền trở nên bình đẳng hơn. Người dân nói được suy nghĩ và nguyện vọng của mình với lãnh đạo. Lãnh đạo cũng có cách nhìn bình đẳng và tôn trọng hơn với người dân. Ông Trần Đức Văn, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện Chợ Mới.

Quan điểm quan trọng khác trong chương trình của RDSC là hỗ trợ những người nghèo nhất. Đây là dòng năng lượng vươn lên từ phía dưới “phía cộng đồng”. Khách hàng của các dịch vụ của các tổ chức cộng đồng là những người nghèo nhất, phụ nữ và người dân tộc thiểu số. Điều này thể hiện chung qua sự dịch chuyển trong tâm chương trình sang các huyện nghèo hơn, như Thanh Sơn và Tân Sơn. Điều này cũng thể hiện trong việc thu hút và thiết lập các cơ chế hoạt động thuận lợi và phù hợp với các hộ nghèo, như góp vốn nhiều lần, trả nợ vay Quỹ tín dụng theo tháng, áp dụng các phương thức tổ chức của người dân địa phương như các kiểu chơi phường họ. Việc đào tạo cán bộ người địa phương trong các thôn xã, biết tiếng dân tộc, hiểu rõ cách diễn đạt, và phong tục tập quán và tình hình địa phương làm cán bộ thúc đẩy cũng tạo môi trường thân thiện với người nghèo.

Tiếp cận phát triển từ dưới lên cũng thể hiện ở các hỗ trợ cho chương trình của RDSC là phát hiện và hỗ trợ, hoàn thiện những gì đang là những nỗ lực và sáng kiến của cộng đồng, hoặc tiếp nhận những tiến bộ từ nơi khác tới. Minh họa cho quan điểm này là chương trình sáng kiến cộng đồng ở xã Yến Mao. Theo ông Phan Mạnh Hùng, tổ trưởng tổ Khuyến Nông xã Yến Mao, ở đây, RDSC đã đào tạo các kỹ năng quản lý, viết dự án, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện dự án cho cán bộ địa phương. Trong thời gian bốn năm, địa phương đã thực hiện được 15 sáng kiến cộng đồng đầu tư vào hạ tầng thôn bản, có số vốn từ 4 triệu đến 60 triệu đồng tính cho một công trình. Gần đây nhất là công trình sáng kiến cộng đồng “Trạm bơm điện nhỏ Thôn 6 xã Yến Mao”. Công trình này có tổng vốn đầu tư là 63 triệu đồng, trong đó Trung tâm Dịch vụ Phát triển Nông thôn hỗ trợ trên 26 triệu đồng, phần còn lại huy động từ cộng đồng trong thôn bằng ngày công, hiện vật, và tiền mặt.

Thúc đẩy các sáng kiến của cộng đồng Ông Phượng bắt đầu nuôi ba ba ở Tu Vũ từ năm 2002, ông kể với đoàn tham quan: “Khi đó gia đình nuôi nhưng không có hiệu quả. Đến năm 2006, RDSC hỗ trợ con giống cho 4 hộ mỗi hộ nuôi 100 con. Nhóm nuôi ba ba khi đó hình thành, do tôi làm trưởng nhóm. Xuất phát từ sở thích nuôi ba ba các hộ cùng nhau thành lập hội nuôi ba ba nhỏ và được UBND xã Tu Vũ ủng hộ. Lúc đầu có 10 hộ trong thôn tham gia, trong đó có 5 -6 hộ có nuôi. Các tổ viên ban đầu nuôi giống ba ba ta, con giống chủ yếu là do người dân câu được hoặc do đánh điện được. Những con do câu được thì nhanh chết nên ban đầu thất bại khi nuôi ba ba ta. Sau khi thành lập do thiếu vốn và con giống chất lượng thấp, năm 2006 tổ nuôi ba ba đã tiếp cận với Trung tâm Dịch vụ Phát triển Nông thôn (RDSC) và đề xuất hỗ trợ con giống đã được RDSC chấp nhận. RDSC đã hỗ trợ 400 con giống trị giá 10.880.000đồng; trong đó có 01 bộ ba ba bố mẹ trị giá 2.880.000đ và giống ba ba con gốc Thái Lan trị giá 8.000.000 đồng. Ngoài ra RDSC hỗ trợ một máy chế biến thức ăn trị giá 3.500.000đồng. Trong số 400 con giống mà RDSC cấp cho 4 hộ gia đình nuôi từ khi ba-ba nhỏ bằng đồng xu đến khi bằng miệng chén có bị chết ba con. Nuôi đến năm thứ hai con đực được khoảng 8 – 9 lạng/ con. Thường tháng tư thì ba-ba đẻ, nhưng năm nay nhuận hai tháng 5 nên chưa thấy đẻ. Hiện tại tổ đang nuôi ba-ba Thái Lan, qua việc học hỏi tìm hiểu chúng tôi đã tìm được giống ba ba thái lan, giống này có ưu điểm hơn, day người hơn, thịt nhiều hơn và nhanh lớn hơn. Hiện tại trong tổ có khoảng 5-6 trăm con. Theo ông Phương, trong nghề nuôi ba-ba, trừ đầu tư thì lãi khoảng 50%. Cho đến nay, Tổ Nuôi Ba ba đã sản xuất ba ba thịt và cung cấp giống ba ba cho các hộ nghèo khác trong thôn thiếu vốn mua giống để sản xuất ba ba thương phẩm. Trung bình mỗi năm các hộ tổ viên bán được 40 -50 kg, cao điểm là 80kg; trọng lượng con to nhất đạt 1,6 – 1,7 kg. Hiện tại, cả xã Tu Vũ có gần 20 hộ tập trung ở Thôn 5. Một nghề mới đã hình thành và phát triển ổn định trong xã.” Ông Kiều Quang Phương, Tổ Nuôi Ba ba xã Tu vũ

Trong phiếu thu hoạch của các thành viên đoàn tham quan, tất cả đều thống nhất nhận xét là chương trình đã hỗ trợ những người nghèo nhất, đặc biệt là phụ nữ và người dân tộc thiểu số, trong nỗ lực vượt nghèo của mình. Một thành viên nhận xét là “từ những hộ đói, họ đã vươn lên đến mức nghèo, và thậm chí vượt lên các hộ trung bình”. Một thành viên khác nhận xét là các hộ nghèo và các hộ vượt nghèo thành cận nghèo là đối tượng phục vụ chính của chương trình RDSC tại Phú Thọ. Chị Bàn Thị Xuân, thành viên đoàn tham quan người dân tộc Dao ở thôn Khuổi Đeng, xã Tân Sơn, huyện Chợ Mới nhận xét: ”trong ba xã tham quan ở Thanh Thủy, tôi không thấy có hộ nào nghèo đi, nhiều hộ khá hơn lên. Về mặt xã hội, cán bộ xã với người dân rất hòa hợp. Mọi người đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau.”

Cách thức hỗ trợ cho người nghèo là rất phù hợp “Tôi thấy cách thức hỗ trợ cho người nghèo là rất phù hợp. Quỹ tín dụng lúc đầu cho vay 500 nghìn/hộ, những lần sau tăng lên một triệu rồi hai triệu. Với người nghèo, khi họ được hỗ trợ một món vốn lớn thì họ không biết sử dụng vào việc gì; có khi lại sử dụng không đúng mục đích. Nhưng với mức độ hỗ trợ ban đầu phù hợp như vậy, và được sự kiểm tra giám sát của dự án, thì họ sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả. Họ được hỗ trợ mua con giống tốt, tập huấn kỹ thuật. Cùng với thời gian, thu nhập và vị trí xã hội của người nghèo được cải thiện. Sau một năm đã trả được vốn vay. Có hộ đã có thu nhập hàng năm trên 10 triệu đồng.” Chị Lục Thị Tuyến, dân tộc Tày, Phòng Công thương, huyện Chợ Mới

Những thay đổi tích cực ở người nghèo được chương trình hỗ trợ (với mức độ bao cấp rất thấp) cho người nghèo đã thể hiện tác động tích cực lên các hộ trung bình và khá. Như ở Thôn Cón, xã Thu Cúc, khi các hộ nghèo vay vốn của quỹ công trình vệ sinh để làm bể nước hay nhà vệ sinh, nhà tắm, thì các hộ trung bình và hộ khá cũng đã tự đầu tư để làm các công trình phụ này. Hiệu ứng này được ông Hà Văn Thốt, người Mường, trưởng thôn Cón gọi là tâm lý “con gà tức nhau tiếng gáy”. Nhận xét về tác động lên hộ khá và hộ trung bình, ông đã nói: “khi hộ nghèo còn có các công trình phụ, thì chẳng lẽ mình là hộ trung bình và hộ khá mà lại ăn ở kém họ.”

Vị thế của người nghèo thay đổi rõ rệt “Vị thế của người nghèo thay đổi rõ rệt, đặc biệt ở hai xã tham quan ở huyện Thanh Thủy. Ở xã Yến Mao, có một chị khi chưa tham gia Quỹ tín dụng phụ nữ gặp nhiều khó khăn, chồng mất sớm, một nách đưa hai con đi học. Chị đã kiên cường vươn lên, với mức vay của dự án có một triệu đồng. Vậy mà bây giờ chị xây được nhà, mua được xe máy. Khả năng của người dân tham gia các chương trình xóa đói giảm nghèo như ở xã Tu Vũ là rất tốt. Họ vừa tiếp cận dự án của Trung tâm, vừa tranh thủ sự hỗ trợ của nhà nước.” Ông Triệu Văn Phượng, dân tộc Dao, thôn Khuổi Đeng, xã Tân Sơn, huyện Chợ Mới.

Trong chương trình của mình, RDSC chú trọng các hoạt động xây dựng tổ chức, đào tạo cán bộ nòng cốt (về quản lý và chuyên môn kỹ thuật) như những yếu tố then chốt để duy trì các hoạt động của dự án về lâu dài. Các dịch vụ mà các tổ chức cộng đồng cung cấp cần mang tính thị trường để có khả năng tự trang trải và cạnh tranh, hoặc có khả năng tự duy trì bằng phương thức cộng đồng. Các đóng góp mang tính hỗ trợ bao cấp một phần của RDSC là để giảm các gánh nặng chi phí cho những người nghèo nhất. RDSC cũng vận động cho một môi trường pháp lý và chính trị thuận lợi cho các tổ chức cộng đồng để hoạt động trong xã và xây dựng mối liên kết giữa các tổ chức cộng đồng với nhau và với các đoàn thể và chính quyền thôn như các mạng lưới tín dụng, khuyến nông.

RDSC đầu tư nhiều về nâng cao năng lực nhân lực cho các tổ chức cộng đồng “RDSC không đầu tư nhiều về tài chính như những dự án khác, mà đầu tư nhiều về nâng cao năng lực nhân lực, đầu tư cho cơ sở các tổ chức cộng đồng như tổ thú y, nuôi ba ba, lợn giốn. RDSC cho “cần câu chứ không cho xâu cá” để đầu tư cho đối tượng là hộ nghèo khó khăn.” Ông Đào Đình Thanh, Chủ tịch UBND xã Tu Vũ trao đổi với đoàn tham quan

Một thành viên của đoàn là một nhà chuyên môn về kỹ thuật nông nghiệp nói: ”tôi đã chủ động đặt các câu hỏi để kiểm tra trình độ kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi và thú y của các cán bộ và thành viên của các tổ chức nông dân, như những người thú y, nuôi lợn nái, nuôi ba ba, sản xuất lúa giống. Tôi thực sự có ấn tượng tốt với các câu trả lời. Điều này phản ảnh sự thành công của quá trình chuyển giao kỹ thuật cho nông dân, kể cả phụ nữ và người nghèo.”

“Tôi đã thấy các minh chứng về quyền bình đẳng giới được nâng cao” “Qua tham quan, tôi đã thấy các minh chứng về quyền bình đẳng giới được nâng cao. Chị em phụ nữ có khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển [kiinh tế-xã hội], cải thiện được cách nhìn, cách nghĩ và cách làm. Tôi thấy khả năng người dân trong các nhóm có khả năng trình bày, báo cáo; có kiến thức khoa học kỹ thuật rất tốt. Dự án tạo ra sự thay đổi căn bản về cách nghĩ, cách làm cho người dân. Họ đã duy trì được các hoạt động sau khi không còn hỗ trợ. Cách đạt được sự bền vững là đóng góp của người dân. Chính vì vậy, mà mọi người đều có trách nhiệm bảo vệ giữ gìn, và sử dụng có hiệu quả những thành quả của mình, đồng thời tương trợ giúp đỡ lẫn nhau. Có thể thấy rõ qua ví dụ ở các tổ sản xuất lợn giống, và tổ thú y xã Tu Vũ. Nên nhân rộng những hoạt động như vậy trên diện rộng.” Ông Trương Văn Cường, dân tộc Sán Dìu, Văn phòng Hội đồng Nhân Dân- UBND huyện Chợ Mới.

Lãnh đạo các xã, được Đoàn Bắc Kạn đến thăm, đã nhấn mạnh, chương trình hỗ trợ của RDSC chỉ là một trong nhiều chương trình hỗ trợ các xã, đều là hoặc từng là các xã nghèo thuộc diện Chương trình 135. Điều đóng góp đặc biệt và thành công của RDSC xây dựng năng lực cho các tổ chức địa phương, và cán bộ địa phương về các kỹ năng quản lý và phát triển cộng đồng. Tuy mức hỗ trợ vật chất và tài chính của RDSC là nhỏ so với các của nhà nước thực hiện như Chương trình 135, hoặc Ngân hàng Thế giới (WB), hay các tổ chức tài chính quốc tế khác thực hiện, hoạt động xây dựng năng lực của RDSC đã có tác động thúc đẩy các tổ chức và chính quyền cơ sở tiếp nhận thực hiện có hiệu quả các chương trình lớn khác.

Các món vay của Quỹ tín dụng phụ nữ là nhỏ nhưng hiệu quả Một số thành viên đoàn tham quan băn khoăn cho rằng các món vay của Quỹ tín dụng phụ nữ chỉ đạt tối đa 3 triệu đồng là nhỏ so với nhu cầu của người dân. Đây là một nhận xét chân thực, nhưng lãnh đạo các Quỹ cho rằng, phương pháp “vay thúng trả đấu”, kèm theo hỗ trợ kỹ thuật của cộng đồng là phương thức hữu hiệu nhất để xây dựng năng lực quản lý vốn và tiết kiệm cũng như phương thức sản xuất cho các phụ nữ nghèo. Hơn nữa, các quỹ tín dụng phụ nữ không nên và không thể thay thế các nguồn vốn lớn hiện đang có trong tất cả các thôn, và đến được cả với người nghèo do Ngân hàng nông nghiệp và Ngân hàng Chính sách thực hiện. Việc sử dụng thành công các nguồn vốn nhỏ giúp các hộ nghèo tự tin và được các ngân hàng tin cậy hơn trong việc sử dụng các nguồn vốn chính thức khác. Hiện tại, các quỹ tín dụng phụ nữ là tổ chức kinh tế tập thể có số thành viên đông nhất , có vốn tiền mặt lưu động lớn nhất, vốn huy động từ cộng đồng lớn nhất, và phục vụ cho người nghèo bền vững nhất ở tất cả các xã Dự án của RDSC. Chị Triệu Thị Thư, dân tộc Tày, thành viên đoàn tham quan từ Phòng Công thương huyện Chợ Mới đã nhận xét: ”Phụ nữ có thêm thu nhập vì có kỹ thuật, có vốn. Họ có hiểu biết hơn và được tôn trọng. Người nghèo được tiếp cận với các nguồn vốn và biết tự ti, mặc cảm.”

Đoàn ghi nhận các phát triển tổ chức là giải pháp quan trọng để vươn tới người nghèo và phục vụ bà con, đặc biệt là phụ nữ, giảm nghèo có hệ thống và bền vững. Để làm được việc này, hoạt động xây dựng năng lực cho các cá nhân nòng cốt và các tổ chức là việc sống còn và đã được thực hiện thành công. Quan hệ giữa tính hỗ trợ và tính tự chủ và tự trang trải cũng là một bài học quan trọng, để việc duy trì và phát triển các tổ chức dịch vụ lâu dài. Quá trình hỗ trợ có trợ cấp và hỗ trợ kỹ thuật cần được xác định rõ ràng trong thời hạn nhất định khi các tổ chức cộng đồng đang hình thành và bước đầu phát triển. Việc huy động nguồn lực tại chỗ, từ vốn cho vay tới công lao động và nguyên vật liệu, cũng như nhân lực quản lý tại chỗ cũng là một bài học về việc xây dựng tính làm sở hữu và tính làm chủ của cộng đồng với các hoạt động phát triển các tổ chức cộng đồng và các công trình hạ tầng thôn bản.

Đoàn ghi nhận vai trò quan trọng của các đoàn thể và chính quyền trong việc tạo môi trường thuận lợi cho sự hợp tác của cộng đồng với một tổ chức phi lợi nhuận đến từ bên ngoài. Những bài học về phát triển cộng đồng bền vững là hỗ trợ đồng bộ về vốn, tri thức, và tổ chức; phát huy các tiềm năng của cộng đồng, khơi dậy các tiềm năng đó và thúc đẩy tinh thần tự cường.

Các yếu tố tạo nên sự phát triển bền vững là tổ chức và phát huy tinh thần tự cường “Các hoạt động của Dự án đã có tính bền vững do hỗ trợ người dân cả về vốn, kiến thức, cách thức tổ chức; đã huy động được các tiềm năng sẵn có trong dân tham gia vào các hoạt động của dự án. Các mô hình kinh tế tận dụng được các mô hình sẵn có ở địa phương, ví dụ phát triển nghề nuôi ong ở Yến Mao. Phương thức đạt được sự tồn tại bền vững lâu dài là chỉ hỗ trợ những gì thật cần thiết; không để người dân trông cậy hoàn toàn vào sự hỗ trợ của dự án; đặc biệt khơi dậy các tiềm năng sẵn có trong dân.” Hoàng Duy Cường, dân tộc Tày, Trung tâm Dậy nghề huyện Chợ Mới.

5. Những đánh giá các hoạt động của RDSC và kế hoạch sau tham quan

Trong phần đánh giá các điểm mạnh yếu và khả năng vận dụng các bài học từ dự án của RDSC (xem Phụ lục), những điểm mạnh của chương trình thể hiện ở quan điểm ba chiều có sự phối kết hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể địa phương và được sự ủng hộ và quan tâm của chính quyền, sự nhiệt tình gắn bó của cán bộ dự án (ở ngay tại hiện trường), tính dân chủ trong quản lý và sự minh bạch.

Các điểm yếu của chương trình dự án do RDSC thực hiện được chỉ ra là các điểm yếu về kỹ thuật nông nghiệp. Các điều kiện kỹ thuật về chăn nuôi, và trồng trọt, các kỹ thuật nuôi ong, là những điều mà RDSC được đoàn tham quan đề nghị hoàn thiện.

Đoàn tham quan đã cho thấy phương pháp phát triển cộng đồng mà RDSC thực hiện là có thể thực hiện được. Chương trình tài chính vi mô với thiết kế quy trình ptín dụng và huy động vốn phù hợp với người nghèo dân tộc được các thành viên đoàn tham quan ở tất cả các cấp quan tâm mong muốn ứng dụng.

Sau chuyến tham quan, đại diện cho Ban Quản lý Dự án VC005 và Trung tâm CSEED đã viết thư tới RDSC cảm ơn về sự giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm và sự tiếp đón nhiệt tình của của RDSC, tạo điều kiện cho sự thành công của đợt tham quan của dự án VC005 tại Chợ Mới, Bắc Kạn tới địa bàn dự án của RDSC tại Phú Thọ. Đoàn cũng cho biết sẽ lập kế hoạch áp dụng các bài học thu được qua chuyến tham quan ở địa phương và trao đổi với RDSC.

Ban Quản lý Dự án Huyện Chợ Mới cảm ơn các cộng đồng đến thăm và RDSC Thư cảm ơn cho biết sau “đợt tham quan này, các đại biểu tham quan đều nhận xét rất tích cực về cách thức hoạt động cũng như hiệu quả Dự án của RDSC, đặc biệt là về hoạt động tín dụng, bảo hiểm vật nuôi, thú ý, và phương thức nâng cao sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động phát triển kinh tế xã hội.” BQL Dự án VC005 cho biết “sẽ có buổi thảo luận để rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực nhất và sẽ xây dựng ngay kế hoạch áp dụng những bài học kinh nghiệm phù hợp sau khi tham qua vào hoạt động của dự án VC005 nhằm bổ sung những thiếu sót cũng như nâng cao hiệu quả hoạt động của mình. BQL cũng mong muốn gửi lại kế hoạch này tới RDSC để góp ý kiến. BQL mong đợi duy trì quan hệ lâu dài với RDSC và các tổ chức cộng đồng tại đây nhằm giúp cho việc học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm nhiều hơn.” Theo thư điện tử ngày 14-4 năm 2009 gửi RDSC của Chị Lưu Thị Thu Giang, cán bộ dự án V005 của Trung tâm Phát triển Cộng đồng về Kinh tế xã hội và Môi trường.

6. Công tác tổ chức và hậu cần

Nhận xét về công tác tổ chức tham quan, ông Trương Văn Cường, trưởng đoàn cho biết: ”cán bộ của RDSC đã nhiệt tình, có kinh nghiệm tổ chức triển khai các hoạt động dự án. Các tổ chức tham quan mà RDSC thực hiện là khoa học, hợp lý trong việc bố trí tuyến đi và thăm quan. RDSC đã bố trí chu đáo nơi ăn nghỉ đảm bảo. Các xã thôn đến thăm đã chuẩn bị tốt việc chuẩn bị báo cáo, các hộ đến thăm được hưởng lợi từ dự án. Cuộc đi thăm đã tạo được niềm tin với các thành viên đi tham quan về con đường phát triển và giảm nghèo”. Trong một phiên làm việc tối, Đoàn tham quan đã tổ chức chia sẻ những điều hỏi hỏi giữa hai nhóm đi tới hai huyện, và qua đó tăng cường hiệu quả của quá trình học hỏi.

Trưởng đoàn tham quan cho biết, việc đọc tài liệu về hoạt động của RDSC qua trang web http://rdscvn.org đã tạo điều kiện cho ông chuẩn bị tốt các nội dung tìm hiểu. Nhưng cả đoàn, chỉ có mình ông nêu ra việc này nên cũng hạn chế việc chuẩn bị tâm thế cho đoàn tham quan. Việc chuẩn bị về hành chính cho đoàn cũng nên hoàn thiện, ví dụ, trong ngày đầu tiên khi đến Phú Thọ, nhiều thành viên trong đoàn cũng chưa có lịch tham quan trong tay, nên họ không chủ động được việc tìm hiểu và học hỏi. Ông cũng nhận xét về hạn chế trong giao lưu khi tham quan: “các thành viên đoàn tham quan nên chuẩn bị trước các câu hỏi để tìm hiểu, và nên ghi chép trong quá trình tiếp xúc trao đổi với các cộng đồng được đến thăm. Nên có sự phân công về vai trò đặt câu hỏi, hoặc ghi chép trong quá trình tham quan”.

7. Các ma trận phân tích của đoàn tham quan

Các điểm mạnh của chương trình RDSC

Theo xã Yên Cư	Xã Tân Sơn	Theo xã Như Cố
1. Được cán bộ xã, thôn ủng hộ 2. Nòng cốt là phụ nữ nghèo 3. Đầu tư cho cộng đồng về kỹ thuật 4. Có tài chính được làm chủ tài chính 5. Tín dụng nhỏ phù hợp với trình độ quản lý của cán bộ phụ nữ xã, thôn 6. Tổ chức có bài bản chặt chẽ (quỹ Tín dụng)	Qũy tín dụng: 1. Công tác quản lý quỹ 2. Thủ tục đơn giản, rõ ràng 3. Khả năng huy động vốn cao 4. Đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn của người dân Công tác thú y: 1. Cán bộ có năng lực với số lượng đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. 2. Hiệu quả đầu tư cao, đúng mục đích, dân chủ, công khai 3. Bảo hiểm vật nuôi.	1. Người dân trong cộng đồng ủng hộ dự án 2. Chính quyền các cấp địa phương vào cuộc đặc biệt hội phụ nữ xã, thôn 3. Cán bộ dự án năng động nhiệt tình quan tâm đến dân 4. Đầu tư vào dự án người dân đóng góp, gây quý đặc biệt tinh thần cộng đồng cao (giúp đỡ lẫn nhau). 5. Vốn dự án thấp nhưng mang lại hiệu quả cao do có hướng dấn kỹ thuật 6. Sử dụng đồng vốn có hiệu quả, minh bạch trong tài chính 7. Riêng huyện Thanh Thủy người dân áp dụng kỹ thuật chăn nuôi, cây ăn quả đạt hiệu quả cao( ong, lợn, vải, nhãn)

Những điểm có thể học tập và áp dụng từ dự án Phú Thọ của RDSC

Xã Tân Sơn	Xã Yên Cư	Xã Như Cố
1. Qúy tín dụng 2. Sản xuất lúa giống 3. Chế biến thức ăn cho chăn nuôi	Cách quản lý quý tín dụng nhỏ	1. Người dân xã Như Cố có thể học tập cách quản lý quý tín dụng phụ nữ từ xã – thôn 2. Các khắc phục rủi ro trong quý tín dụng. 3. Tính cần cù chịu khó của người dân 4. Học tập ở tinh thần cộng đồng, mô hình chăn nuôi (ong, lợn, gà, vịt tại huyện Thanh Thủy); 5. Tổ sản xuất lúa giống tại Phai Vả 6. Mô hình nuôi thỏ, dệt thổ cẩm tại Thu Cúc nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Điểm mà dự án RDSC cần khắc phục

Theo xã Tân Sơn	Xã Yên Cư	Theo xã Như Cố
1. Một số mô hình hiệu quả đưa lại chưa rõ rệt. (Lợn nái, Ong, Thỏ huyện Tân Sơn); 2. Mô hình cây ăn quả manh mún (Yến Mao – Thanh Thủy). 3. Mức độ đầu tư không cao, chưa đáp ứng được nhu cầu về vốn của nhân dân “đơn xin vay vốn nhiều nhưng giải ngân còn ít (2000/900) tại Xã Thu Cúc”.	Nên chọn đúng chủng loại giống lợn (móng cái)	Nguồn hỗ trợ dự án nhỏ Chăn nuôi người dân thực hiện, hiệu quả chưa cao, cụ thể vận dụng lý thuyết vào chăn nuôi chưa cao, chưa áp dụng được kỹ thuật tại xã Thu Cúc – Tân Sơn
Vấn đề cần cải thiện: 1. Chuồng trại chăn nuôi 2. Xử lý chất thải chăn nuôi 3. Đánh giá hiệu quả kinh tế của một số mô hình 4. Khung pháp lý để thành lập quý tín dụng	Không nuôi ong một cầu và nên cho ong ăn (huyện Tân Sơn	Khắc phục 1. Hướng dẫn tập huấn nhiều 3 lần/ tháng 2. Cần khuyến khích người dân tự giác trong và ngoài các hoạt động của dự án và các dự án khác 3. Các bên liên quan (dự án, các tổ chức, đoàn thể, chính quyền điạ phương) vào cuộc.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

Bài mới:  

Spark nhận các đề xuất sáng kiến xã hội của năm 2011
23/05/2011 11:54' AM

Spark nhận các đề xuất sáng kiến xã hội của năm 2011
23/05/2011 11:54' AM
Spark hiện đang bắt đầu nhận các đề xuất sáng kiến xã hội của năm 2011. Ứng viên là cá nhân hoặc các tổ chức lợi nhuận hay phi lợi nhuận của Việt Nam, hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh hoặc xã hội dân sự có thể nộp đề xuất theo Biểu mẫu quy định đến địa chỉ email nopdexuat@spark.org.vn (không cần gửi hồ sơ qua bưu điện) trước 17h00, 24/06/11. Xem chi tiết: http://spark.org.vn/NewsDetails.aspx?NewsName=Thong_bao_ve_dot_moi_nop_de_xuat_sang_kien_xa_hoi_nam_2011_cua_Spark

Hội thảo Sông ngòi Việt Nam: Góc nhìn của cộng đồng và thực tiễn chính sách
19/05/2011 07:16' AM

Hội thảo Sông ngòi Việt Nam: Góc nhìn của cộng đồng và thực tiễn chính sách
19/05/2011 07:16' AM
PanNature chào mừng các nhà khoa học, nghiên cứu, các tổ chức phi chính phủ và giới truyền thông tới hội thảo “*Sông ngòi Việt Nam: Góc nhìn của cộng đồng và thực tiễn chính sách*” từ 13:30 đến 17:00, thứ Ba, ngày 24 tháng 5 năm 2011 tại địa điểm: Phòng họp số 4, khách sạn La Thành, 218 Đội Cấn, Hà Nội. Hội thảo công bố kết quả khảo sát của PanNature về tác động của phát triển đối với sông ngòi, tài nguyên nước và sinh kế trên hệ thống các lưu vực sông trên cả nước. Đây cũng là diễn đàn để bày tỏ sự quan tâm và nêu ra các khuyến nghị chính sách cho nhà nước về nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước, tổ chức quản lý lưu vực sông, thúc đẩy sự tham gia, giám sát của cộng đồng địa phương vì sự phát triển bền vững đóng góp có ý nghĩa cho quá trình sửa đổi Luật Tài nguyên nước. Liên hệ với chị Trần Thị Thanh Hải trước ngày 22/5/2011 qua theo số điện thoại: 04-3556 4001 (máy lẻ: 105); di động: 0943 012 146 hoặc e-mail: tranhai@nature.org.vn

CIPFEN tổ chức lớp tập huấn về “Tiếp cận Chương trình”
16/05/2011 08:35' PM

CIPFEN tổ chức lớp tập huấn về “Tiếp cận Chương trình”
16/05/2011 08:35' PM
Trong những năm gần đây, các các tổ chức phát triển đang chuyển hướng sang một cách tiếp cận mới kế tiếp cách phát triển dựa trên nhu cầu. Những yêu cầu về phát triển bền vững đặt ra đòi hỏi mới về thay đổi quan hệ giữa các bên tham gia quá trình phát triển, đòi hỏi về tính minh bạch, tính trách nhiệm giải trình của các đối tác. Mạng lưới An ninh Lương thực và Giảm nghèo (CIPFEN) đã tổ chức lớp tập huấn về “Tiếp cận Chương trình” vào ngày 12-13 tháng 5 năm 2011 tại Nhà khách Quốc hội, số 2 Hoàng Cầu, Hà Nội nâng cao năng lực cho các thành viên trong việc hoàn thiện một chiến lược hợp tác trong mạng nhằm đáp ứng tốt hơn với những yêu cầu mới.

Giới thiệu trang mạng: SPEAK FOR MEKONG
07/02/2011 01:56' PM

Giới thiệu trang mạng: SPEAK FOR MEKONG
07/02/2011 01:56' PM
RDSC xin giới thiệu một nguồn thông tin về bảo vệ sông Me-kong: SPEAK FOR MEKONG. Đây mà một bộ phận của trang web do Quỹ Nguyễn Thái Học duy trì. Hơi tiếc là trong danh mục các tổ chức bảo vệ sông Mekong không thấy tên của Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam (ít nhất là tính tới 12:00 ngày 07-02-2011).

Chương trình tập huấn kỹ năng SPSS 16.0 năm 2011
11/12/2010 11:19' PM

Chương trình tập huấn kỹ năng SPSS 16.0 năm 2011
11/12/2010 11:19' PM

Trong những năm gần đây, chương trình sử lý số liệu thống kê SPSS đã phát triển tới phiên bản 18.0 với nhiều kỹ thuật và tính năng hoàn toàn mới cao cấp tích hợp tốt cho các môi trường Window Xp hoặc cao hơn. Một ví dụ là thủ thuật sử lý số liệu mới sử lý đồ thị với nhiều biến, và các kỹ thuật sử dụng chuột "gắp" ngay tại màn hình. Tuy nhiên, nhiều cán bộ của các tổ chức Việt Nam (kể cả các tổ chức khoa học-công nghệ) được đào tạo với chương trình SPSS 13 với nhiều tính năng cũ. Cũng có nhiều cán bộ của các tổ chức được đào tạo ở trường đại học trong nước mà không được học SPSS hoặc được học trên lớp và không có kỹ năng thực hành.

Nhiều tổ chức thực hiện điều tra thị trường, điều tra dư luận hay ý kiến xã hội hoặc theo dõi giám sát dự án, hoặc các cuộc điều tra cần có các kỹ năng ban đầu về SPSS và cần có các kỹ năng phân tích bằng SPSS để đưa ra các kết luận phục vụ cho việc viết báo cáo. Cuộc tập huấn ba ngày này được thiết kế phục vụ cho nhu cầu phân tích số liệu của các tổ chức trong các cuộc điều tra này và trong các cuộc theo dõi và đánh giá dự án.

©2004 Bản quyền Trung tâm Dịch vụ Phát triển Nông thôn - RDSC
Số 2 nhà D, 45/39 Hào Nam, Đống Đa, Hà Nội,Việt Nam
Email: rdsc@netnam.vn - Phone: +84-4-3-512 1175 - Fax: +84-4-3-512 1175
Website được xây dựng trên Công nghệ ViePortal của Hanoi Software JSC